Về 2 câu thơ của Cao Bá Quát

Trao đổi về lĩnh vực văn hóa và các môn cổ học khác
tuetvnb
Thượng khách
Thượng khách
Bài viết: 1502
Tham gia: 12:44, 25/12/08

Về 2 câu thơ của Cao Bá Quát

Gửi bài gửi bởi tuetvnb » 13:14, 16/10/09

“Thập tải luân giao cầu cổ kiếm
Nhất sinh đê thủ bái mai hoa...”
Hôm nay tự dưng lại để ý đến cái chữ ký của Điều hành Viên Mai Hoa, chả hiểu sao Mai Hoa lại chọn hai câu thơ của Chu Thần – Cao Bá Quát, người được nhân gian truyền tụng“Thần Siêu – Thánh Quát”, nổi tiếng về văn chương, đến vua Tự Đức nổi tiếng văn chương còn phải thừa nhận :
Văn như Siêu – Quát, vô tiền Hán
Thi đáo Tùng – Tuy, thất thịnh Đường.
(Văn mà như Nguyễn Văn Siêu, Cao Bá Quát thì đến đời tiền Hán cũng thua, Thơ mà nói đến Tùng Thiện Vương và Tuy Lý Vương thì đến thơ thời Thịnh Đường cũng không bằng)
Bàn về việc dịch hai câu thơ của Cao Ba Quát, nguyên bản tác giả viết :
“Thập tải luân giao cầu cổ kiếm
Nhất sinh đê thủ bái mai hoa...”
Xưa nay trong các sách văn học, bào chí đều dịch hai câu thơ trên là :
Mười năm giao du trong thiển hạ để tìm thanh kiếm cổ, một đời chỉ biết cúi lạy Hoa Mai….
Dịch như trên liệu đã đúng như ý tác giả muốn gửi gắm trong 2 câu thơ trên chưa? Bản thân tôi thấy nghi ngờ. Căn bản vẫn là nghĩa chữ … chửa thông. Vì rằng, khi dịch câu thơ trên, đa phần dịch giả đều cho rằng chữ Mai Hoa là dùng đề chỉ bông Hoa Mai. Nhưng thật ra không phải vậy.
Nếu ai đã từng là người có sở thích với các môn Võ Thuật cổ truyền thì ắt hẳn không xa lạ gì với hai chữ Mai Hoa, một đặc sản của môn phái Thiếu Lâm Tự. Bộ Mai Hoa hay còn gọi là bộ Ngũ Lộ Mai Hoa có đủ các môn như Mai Hoa Quyền, Mai Hoa Côn, Mai Hoa Kiếm..v.v Sở dĩ các môn trên đều có tên gọi gắn liền với hai chữ Mai Hoa là do các bộ môn của Mai Hoa Ngũ Lộ đều dựa vào một phương pháp tập luyện là phải biểu diễn trên Mai Hoa Thung. Mai Hoa Thung là một trận đồ bằng các cây cọc cao dựng trên mặt đất và sắp xếp theo hình hoa mai 5 cánh (do có 5 đường tiến thoái nên mới gọi là Ngũ Lộ). Khi biểu diễn trên đầu các cây cọc của Mai Hoa Thung thì buộc các võ sinh phải rất vững chắc về tấn pháp, bộ pháp, cước pháp phải chặt chẽ, chuẩn mực, phản xạ nhanh và giữ thăng bằng tốt. Đây là một phương pháp tập luyện khá hiệu quả đã được đúc rút từ rất nhiều thế hệ. Trong các Bài Mai Hoa thường thấy (ở Việt Nam) do không có điều kiện để lập Mai Hoa Thung nên các bài quyền, côn, kiếm…của Mai Hoa đều di chuyển mô phỏng trên mặt đất.
Quay về với Cao Bá Quát, xưa nay trong con mắt mọi người, họ Cao vẫn được coi là một nhà nho, hay nói đúng hơn là một thư sinh trói gà không chặt. Chắc hẳn vì văn thơ của ông quá nối tiếng. Nhưng thực tế, họ Cao là ngoài việc văn chương sắc bén, còn là một người có hùng tâm tráng chí rất lớn. Giống như Lý Bạch khi xưa, ông cũng mê kiếm pháp, cũng theo đòi luyện kiếm pháp nhiều năm, và hay giao du với giới võ đạo giang hồ. Và chính vì vậy, sau này họ Cao đã dựa vào các lực lượng này mà dấy binh chống lại nhà Nguyễn.
Vì thế cho nên hai câu thơ trên phải được dịch là :
Mười năm giao du cầu (học, thụ giáo) các bài kiếm cổ
(mà) một đời phải cúi đầu bái bộ Mai Hoa (Mai Hoa Ngũ Lộ Kiếm Phổ).
Ngoài chữ Mai Hoa như đã giải thích, còn hai chữ nữa là chữ “CẦU” và chữ “BÁI”. Chữ CẦU là “tìm” nhưng cũng còn có nghĩa là HỌC, THỤ GIÁO. Chữ BÁI là “lạy”, nhưng cũng còn một nghĩa nữa là lễ để “nhận” một cái gì đó, ví dụ như “bái sư” – làm lễ nhận thầy dạy, BÁI MAI HOA – hiểu nôm na là xin làm Đệ tử của Mai Hoa.

tuetvnb
Thượng khách
Thượng khách
Bài viết: 1502
Tham gia: 12:44, 25/12/08

TL: Về 2 câu thơ của Cao Bá Quát

Gửi bài gửi bởi tuetvnb » 13:15, 16/10/09

Nếu hiểu theo nghĩa như trên, thì những câu luận như thế này liệu còn hay được chăng :

<tạp chí Sông Hương>

...Hoa đẹp vậy làm sao mà cuồng sĩ Cao Bá Quát không yêu đến mụ mẫm, không khấu đầu bái lạy trước vẻ đẹp kỳ lạ của tạo hóa. Ít nhất cho đến khi công bố toàn bộ trước tác của Cao Bá Quát, nhiều người đã thuộc nằm lòng ba bài thơ mà ông đã viết về hoa mai, khen hoa mai đẹp vẻ đẹp của người quân tử, cái đẹp gắn liền với đạo đức Nho giáo. Gắn bó với đời sống của người lao động nghèo khổ, Cao Bá Quát không quên đến người trồng mai (tài mai), những lê khổ của hoa mai cũng là những lê khổ của đời người phải trải qua. Nếu với hoa mai là nắng quái, mưa chiều, là lửa sôi, rét lạnh căm căm, thì với đời người là phong trần dâu bể, là những thăng trầm trên con đường đời khổ nhọc, hiểm nguy. “Đê thủ” trước hoàng mai hoa, là Cao Bá Quát đã bái lạy trước cái chuẩn đạo đức của muôn đời, lấy nhân, lễ, nghĩa, trí, tín làm mực thước của hành vi con người. Vì vậy mà khi kết thúc cuộc đời kẻ sĩ một cách bi tráng, Cao Bá Quát đã đi vào cõi bất tử, và ông là một đóa hoa mai can trường, đẹp một vẻ đẹp lóng lánh. Trong cánh đồng hoa tinh anh của dân tộc, ông đứng bên cây trúc Nguyễn Trãi, cây trà mi Nguyễn Du, cây thông Nguyễn Công Trứ... cho cuộc đời này một quân tử hoa.


< http://wikimapia.org>

Lịch sử dân tộc ta từng ghi nhận rất nhiều bậc anh hùng, tiền bối đã không tiếc lời ca ngợi, tôn thờ những giá trị thâm hậu mà cây hoa mai mang lại. Đại thi hào Nguyễn Du (1765-1820) xem mai hoa như một biểu tượng của đạo đức và khí tiết: “Mai cốt cách, tuyết tinh thần” (Truyện Kiều); là bạn tri âm, tri kỹ “Mai là bạn cũ, Hạc là người quen” (bài đã dẫn).
Còn Mãn Giác Thiền sư (1052-1096), trong một bài kệ, tương truyền được viết ngay trước khi Sư viên tịch tại chùa Sùng Nghiêm, năm 1096:

“... Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận
Đình tiền tạc dạ nhất chi mai.”
(Cáo tật thị chúng)

Tạm dịch: Chớ tưởng xuân tàn hoa rụng hết. Đêm qua sân trước một nhành mai. Ở đây sức sống mãnh liệt của hoa mai được đẩy lên đến độ cao trào. Ta hãy hình dung chỉ sau một đêm xuân, trước thềm bỗng xuất hiện - không chỉ một, vài bông hoa - mà là một nhành mai nhất loạt vàng bông rực rỡ, như một sự thăng hoa tuyệt diệu, sự chuyển hoá biến đổi của đất trời.
Tuy nhiên, trong những áng văn, thơ viết về mai hoa do người xưa để lại, nỗi tiếng hơn cả phải là bài thơ bất hủ của Chu Thần - Cao Bá Quát (1809-1855). Bài thơ vốn đã là “slogan”, là “tuyên ngôn nghệ thuật” của không ít nghệ nhân mai cổ thời nay. Xin được trích dẫn nguyên văn:

經世有才皆百鍊
讀書無字不千金
十載論交求古劍
一生低首拜梅花

Phiên âm Hán - Việt:


Kinh thế hữu tài giai bách luyện
Độc thư vô tự bất thiên kim
Thập tải luân giao cầu Cổ Kiếm
Nhất sinh đê thủ bái Mai Hoa

(Theo Từ điển Bách khoa toàn thư Wikipedia)


“Thập tải luân giao cầu Cổ kiếm. Nhất sinh đê thủ bái Mai hoa” - Người anh hùng có mười năm giao du trong thiên hạ để cầu thanh gươm cổ cùng một đời chỉ biết cúi lạy hoa mai! Ta sẽ thấm thía hơn cái triết lý nhân sinh sâu sắc chuyển tải trong hai câu thơ nỗi tiếng của Cao Bá Quát nếu như ta đặt nó trong ngữ cảnh của cuộc đời kỳ lạ của ông, cuộc đời của một người Anh hùng không hề biết nễ sợ một ai, trong một giai đoạn lịch sử rất đặc biệt của các thời đại cuối cùng nhà Nguyễn. Khi không còn tin vào Triều thần, Người Anh hùng trong ông có mười năm đi “cầu cổ kiếm”, như kiếm tìm một kế sách để cứu dân, cứu nước. Và ông đã tự đặt mười năm đó vào thế cảnh của một đời chỉ biết “bái mai hoa”! …
Thế mới biết Mai Hoa không chỉ là biểu hiện của mùa xuân, quy luật đất trời, đạo đức, mà còn là biểu tượng cho khí tiết bất diệt của người Anh hùng.



< Trần Xuân An>

TRƯỚC CÂY HOA MAI ÁP TẾT, CẢM THÔNG CAO BÁ QUÁT

THẬP TẢI LUÂN GIAO CẦU CỔ KIẾM
NHẤT SINH ĐÊ THỦ BÁI MAI HOA

Mười năm bàn luận việc giao thiệp, mong tìm thanh gươm cổ
Một đời cúi đầu, bái lạy hoa mai

MƯỜI NĂM BÀN HỘI TÌM GƯƠM CỔ
MỘT KIẾP CÚI ĐẦU LẠY ĐOÁ MAI
(CAO BÁ QUÁT)








hihi :D

Văn chương nhiều nghĩa, đa đoan,
Mấy lời bàn nhảm để tâm làm gì…

Mai Hoa
Tam đẳng
Tam đẳng
Bài viết: 636
Tham gia: 20:02, 25/01/09
Liên hệ:

TL: Về 2 câu thơ của Cao Bá Quát

Gửi bài gửi bởi Mai Hoa » 14:26, 16/10/09

Đa tạ bác tuetvnb thông văn tường võ đã cho em thêm 1 nghĩa nữa của "Mai Hoa". Quả thực câu này trước đây em vẫn chỉ nghĩ Mai Hoa là hoa Mai. Nhân Tết con Trâu vừa rồi mua được 2 cây Mai trắng, lại xem lá số thấy đang ở đại vận Thất sát... hic hic nên nhân thể làm cái chữ ký trên. Chứ tên nick là Mai Hoa dịch cơ.

Hình đại diện của thành viên
apollo
Ngũ đẳng
Ngũ đẳng
Bài viết: 2016
Tham gia: 23:37, 01/01/09
Đến từ: Vô Cực
Liên hệ:

TL: Về 2 câu thơ của Cao Bá Quát

Gửi bài gửi bởi apollo » 16:59, 11/11/09

sao chưa nghe thấy Mai hoa kiếm phổ bao giờ nhỉ

cvd
Tứ đẳng
Tứ đẳng
Bài viết: 954
Tham gia: 14:33, 10/07/09

TL: Về 2 câu thơ của Cao Bá Quát

Gửi bài gửi bởi cvd » 18:37, 11/11/09

Tui cũng chưa nghe Mai Hoa ngũ lộ kiếm phổ mà mới nghe nói đến Mai Hoa ngũ lộ quyền.

tuetvnb
Thượng khách
Thượng khách
Bài viết: 1502
Tham gia: 12:44, 25/12/08

TL: Về 2 câu thơ của Cao Bá Quát

Gửi bài gửi bởi tuetvnb » 23:04, 25/11/09

apollo đã viết:sao chưa nghe thấy Mai hoa kiếm phổ bao giờ nhỉ

Nếu ai đã từng theo đòi món võ biền này của môn phái Thiếu Lâm, chắc hẳn không xa lạ gì, vì chỉ cần ở trình độ nhị đẳng đã bắt đầu phải học các bài Mai Hoa rồi, không chỉ có Mai Hoa quyền, mà còn có cả Mai Hoa kiếm, Mai Hoa côn..

Bản thân tôi lúc còn hứng thú với chuyện này cũng đã từng được học qua cả bộ Mai Hoa (bao gồm 3 bài Côn, Quyền, Kiếm)...



Mai Hoa Kiếm Phổ chính là sách bao gồm đồ hình, hinh vẽ của bài Mai Hoa kiếm, chữ Phổ là chỉ nghĩa Đồ hình đó.

Hình đại diện của thành viên
dtc1
Nhị đẳng
Nhị đẳng
Bài viết: 465
Tham gia: 06:29, 27/09/09

TL: Về 2 câu thơ của Cao Bá Quát

Gửi bài gửi bởi dtc1 » 05:47, 21/12/09

DTC đã từng được học bộ tứ linh đao ( sơ cấp )thôi hi !



Bốn câu thơ :

Kinh thế hữu tài giai bách luyện
Độc thư vô tự bất thiên kim
Thập tải luân giao cầu Cổ Kiếm
Nhất sinh đê thủ bái Mai Hoa


DTC không biết nhiều về thơ văn.Có lần DTC tranh luận với bạn và đã có thắc mắc với cô giáo rằng không hiểu vì sao'' 10 năm ....thụ giáo các bài kiếm'' mà cụ Cao chỉ '' bái bông Mai'' ???? Cô giáo có nói là ´ TÙNG , Cúc ,TRúc ,Mai .... bông mai tượng trưng cho chí khí của người quân tử ...)

ĐỌC lời giải thích của bac TUEVN , DTC thấy hợp lý và thuyết phục hơn :

''Mười năm giao du cầu (học, thụ giáo) các bài kiếm cổ

(mà) một đời phải cúi đầu bái bộ Mai Hoa (Mai Hoa Ngũ Lộ Kiếm Phổ).''



DTC cảm ơn bác TUEVN và rất khâm phục bác .!

Hình đại diện của thành viên
dtc1
Nhị đẳng
Nhị đẳng
Bài viết: 465
Tham gia: 06:29, 27/09/09

TL: Về 2 câu thơ của Cao Bá Quát

Gửi bài gửi bởi dtc1 » 06:57, 21/12/09

:D

Rickochet
Chính thức
Chính thức
Bài viết: 80
Tham gia: 17:55, 12/03/09

TL: Về 2 câu thơ của Cao Bá Quát

Gửi bài gửi bởi Rickochet » 21:45, 04/01/10

Cảm ơn thầy Tuệ với một bản dịch thêm về hai câu thơ của Thánh Quát. Đúng là chưa thể xác minh chính xác, nhưng đây cũng là một phát hiện hay và hợp lí.

Thật sự bái phục Thầy!

trungyen
Mới gia nhập
Mới gia nhập
Bài viết: 13
Tham gia: 14:24, 15/01/10

TL: Về 2 câu thơ của Cao Bá Quát

Gửi bài gửi bởi trungyen » 20:42, 06/02/10

Sao lão Trúc phong không luận luôn cả bài cho mọi người có thêm cảm nhận về nghệ thuật một cách logic nhỉ? TP làm như thế lại giống các văn sĩ luận thơ CBQ theo kiểu thầy bói xem voi mất rồi .....
lão còn hà tiện hơn cả lão hà tiện....rồi đấy!
Có khi nào CBQ cúi đầu bái lạy Mai hoa của Thiệu khang tiết không ta???...

Trả lời bài viết

Đang trực tuyến

Đang xem chuyên mục này: 20 khách.